Bir insanın büyüklüğü, sadece kazandığı zaferlerle değil, yüreğinde taşıdığı insanlıkla ölçülür.
Bir çocuk düşünün… Annesinin elini tutmuş, kalabalığın arasından geçerken bir çift mavi gözle karşılaşıyor. O gözlerde hem koca bir ülkenin geleceği var hem de içimizi ısıtan bir dost sıcaklığı.
Bir asker düşünün… Cephede ölümle burun buruna ama masasında kitaplar, akşam sofrasında dostlarıyla kahkahalar içinde. Bir adam düşünün; bir milletin kaderini değiştirirken kendi kaderinin de herhangi bir insanınkinden farkı olmadığını hiç unutmamış.
Mustafa Kemal Atatürk…
Sahi, kaç farklı Atatürk var?
Evlat, asker, aydın, devrimci, devlet adamı; şair, âşık, arkadaş, doğasever… Ve bütün bunların arasında bazen yorulan, özleyen, bazen bir köşede susan insan Atatürk.
Belki de mesele kaç farklı Atatürk olduğu değil, bizim onu hangi pencereden görebildiğimizdir.
Bir Çocuğun Gözündeki Işık
Atatürk’ü anlamaya çalışırken sanırım önce çocuklara bakmak gerekiyor. Çünkü o, çocukları sadece “geleceğin büyükleri” olarak görmedi; bugünün de en kıymetli insanları saydı. 23 Nisan’ı çocuklara armağan eden bir liderin kendi çocukluğuna kulak vermek çok şey anlatır.
Selanik’te Zübeyde Hanım’ın dizinin dibinde başlayan o hayatı hatırlayalım… Mahalle mektebiyle modern eğitim arasında yaşanan o tatlı aile tartışmasını, ardından gelen askerî okul kapılarını… Bir annenin koruma içgüdüsüyle bir çocuğun kendi yolunu çizme arzusu yan yana durur orada. Mustafa Kemal’in hikâyesi, henüz küçük bir çocukken başlayan o tutkulu öğrenme merakıdır aslında.
Bugün çocuklara Atatürk’ü anlatırken sadece savaşları, antlaşmaları ya da devrimleri sıralayıp geçmeyelim. Bir çocuğun merakını, bir öğrencinin okuma azmini ve hayallerinin peşinden gitme cesaretini konuşalım. Çünkü Atatürk’ü anlamak, biraz da bir çocuğun gözlerindeki o heyecanlı ışığı koruyabilmektir.
Asker Atatürk: Umut ve Barış
Şevket Süreyya’nın Tek Adam’ından Andrew Mango’nun biyografisine, Lord Kinross’un Bir Milletin Yeniden Doğuşu’ndan Falih Rıfkı’nın Çankaya’sına kadar pek çok kaynak bize farklı kapılar açar. Nutuk ise o kapıların ardındaki tarihsel yürüyüşün doğrudan tanığıdır.
Bu sayfalarda karşılaştığımız Mustafa Kemal, sadece cephelerde emirler yağdıran bir komutan değildir. Savaşın yıkımını bizzat yaşamış, bu yüzden barışın değerini en iyi kavramış bir insandır. Çanakkale’de, Sakarya’da, Büyük Taarruz’da bir milletin umudunu omuzlarında taşırken savaşın insan hayalinden neler çaldığını da gördü. Zaferden sonra kurduğu cümlelerin sadece kazanan bir komutana değil, doğrudan insanlığın geleceğine ait olması belki de bu yüzdendir. Savaş meydanlarında büyüyen bir adamın barışa bu denli tutkuyla sarılması, onun insan yanının en zarif kanıtıdır.
Bir Kitap, Bir Sofra, Bir Dost
Çankaya’yı okurken Atatürk’ün sadece evraklar ve kararlar arasında yaşamadığını fark edersiniz. O; okumayı, tartışmayı, zihnindekileri dostlarıyla paylaşmayı seven biriydi.
Sofrasındaki sohbetleri düşünün… Müzik, edebiyat, tarih, dil, bilim… Bir akşam yemeği, bir anda tarih dersine, bir sanat sohbetine ya da memleketin geleceğinin tartışıldığı zihinsel bir şölene dönüşebiliyordu. Nükteler yapan, dinlemeyi bilen, dostlarıyla şakalaşan bir Mustafa Kemal var orada.
Düşünsenize; bir ülkenin cumhurbaşkanı gece yarısı tarih tartışıyor. Günümüz dünyasında aynı sofrada birbirini dinlemeyen insanları düşündükçe o sohbetlerin değeri daha da belirginleşiyor. Atatürk’ün sofrasına oturmak için bir makama, mevkiye, diplomaya gerek yoktu; iyi bir fikir, açık bir zihin ve dinleme sabrı yeterliydi. Bir insanın büyüklüğü, sadece kendi konuştuğunda değil, başkalarına da söz hakkı tanıdığında anlaşılıyor sanki.
Seven, Özleyen, İnsanca Yaşayan Atatürk
Tarih kitaplarının kalın ciltlerini biraz araladığımızda, resmî törenlerin ve bronz heykellerin ötesinde kanıyla canıyla bir insan çıkar karşımıza. Sevmiştir, özlemiştir; yalnızlık çekmiş, kırgınlıklar yaşamıştır. Latife Hanım ile olan evliliği, Fikriye Hanım’a dair hatıralar, annesi Zübeyde Hanım’a duyduğu derin bağlılık…
Bunlar resmî biyografilerin ötesinde, bir insanın duygusal dünyasına açılan pencerelerdir. Onu sadece büstlerde ararsak eksik kalırız. Bazen bir insanın gözlerindeki hüzün, kazandığı en büyük zaferden bile daha çok şey anlatır. İnsanı insan yapan şey sadece güçlü durması değildir zira; sevebilmesi, özleyebilmesi ve başkasının acısını içinde hissedebilmesidir.
Düşüncenin ve Kültürün İzinde
Atatürk’ün kitaplarla ilişkisi rafları süslemekten ibaret değildi. Okuduğu binlerce kitabın satır aralarına notlar düşen, sorular soran, kendi düşüncesini sürekli bileyen bir zihin vardı. Türk Dil Kurumu ile Türk Tarih Kurumunun kuruluşu, geometriye duyduğu ilgi ve bizzat yazdığı Geometri kitabı, onun vizyonunun sadece siyasetle sınırlı olmadığını gösterir.
Sanat, müzik, tiyatro ve mimari… Bir ülkenin geleceğini sadece ekonomiyle değil, kültürle inşa etmek istemiştir. İşte bu yüzden onun aydınlanma anlayışı, bir okul binası açmaktan çok daha fazlasıdır; doğrudan zihnin kapılarını açmaktır. Bir toplumun soru sorma hakkına, özgürce düşünebilmesine duyulan güvendir. Bize bıraktığı en büyük miras da tam olarak bu düşünme özgürlüğüdür.
Doğaya ve Canlıya Duyulan Saygı
Yalova’daki Yürüyen Köşk hikâyesini bilirsiniz. Bir çınar ağacının dalı kesilmesin diye koca bir binayı raylar üzerinde kaydırtmıştır. Doğu çınarı olarak bilinen bu anıt ağaç, bugün 400 yaşındaymış.
Bugün bir ağacın dalı kaldırıma taşsa budayıp geçtiğimiz dünyada, köşkü yürüten bir anlayış… İşin şaşırtıcı kısmından ziyade arkasındaki felsefe derin: Bir ağacın yaşamını kendi konforundan üstün tutabilmek. Doğayı sömürülecek bir kaynak değil, birlikte yaşanacak bir ev olarak görebilmek.
Köpeği Foks ya da atı Sakarya ile olan bağları da bu anlayışın uzantısıdır. O fotoğraflardaki hayvanlar birer aksesuar değil; hayatı tüm canlılarıyla kucaklayan bir insanın sadık yol arkadaşlarıdır.
Vatandaş Atatürk: Bizden Biri
Bütün bu resimlerin ortasında duran ve belki de en çok sarılmamız gereken portre, “Vatandaş Atatürk”tür.
Cumhuriyet’i sadece bir yönetim biçimi olarak değil, bir yurttaşlık bilinci olarak kurguladı. Kadınların eşit haklara kavuşması, bilimin rehberliği, hukukun üstünlüğü ve çağdaşlaşma adımları, bir insanın ülkesine duyduğu aşkın somut tezahürleridir.
Atatürk’ü sevmek, sadece bir fotoğrafı duvara asmakla bitmiyor. Bir çocuğun nitelikli eğitim hakkını savunmak, bir kadının toplumdaki eşitliğini gözetmek, bir komşunun derdini paylaşmak, bir ağacı korumak ve farklı düşüncelere saygı duymak… Cumhuriyet, geçmişte tamamlanmış bir zafer değil; her gün yeniden yaşatılması gereken ortak geleceğimizdir.
Bir evlat, bir asker, bir okur, bir devrimci, bir doğasever, bir vatandaş…
Kaç Farklı Atatürk Var?
Aslında hepsi tek bir Mustafa Kemal’de birleşiyor.
Onu anlamak için elbette Nutuk’u, Aydemir’i, Mango’yu, Kinross’u ya da İlber Ortaylı’yı okuyacağız. Ama asıl mesele, okuduklarımızı gündelik hayatımıza taşıyabilmekte. Birbirimizi gerçekten dinleyerek, farklılıkları bir düşmanlık değil, zenginlik olarak görerek ve birbirimizin elinden tutarak…
Bir mavi göz, bir büyük düş,
Bir ömürden bize kalmış.
Bir çocuk gülsün diye,
Bir millet ayağa kalkmış.
Ne heykelde yalnız sensin,
Ne tarihte bir tek isim.
Bir umutsun, bir ışık,
Birlikte yaşar fikrin.
Atatürk’ün büyüklüğü, sadece geçmişte başardıklarında değil; bugün bize hâlâ nasıl bir insan olmamız gerektiğini hatırlatmasındadır. Ve en güzel Atatürk portresi; bir çocuğun gözündeki umut, bir dostun elindeki dayanışma ve ortak vicdanımızda yaşattığımız o karşılıksız sevgidir.
Kaç farklı Atatürk var?
Tek bir Atatürk var. Ama onu anlayabilmek için insanlığın tüm güzelliklerine açık bir yüreğe ihtiyacımız var.
Sen rahat uyu Atam!
Mesleğe başladığım ilk günden bugüne, öğrencilerimle seni minnetle anmadığım, seni övünçle anlatmadığım tek bir günüm olmadı; buna tüm öğrencilerim ve velilerim şahittir!
Ant olsun ki bundan sonra da açtığın yolda, gösterdiğin hedeflere hiç durmadan yürüyeceğim!
Ruhun şad olsun!