Sizlerle Urla’nın yüzyılları aşan yerleşim tarihini, dönemlere ayırarak paylaşmak isterim.
MÖ 3000–2000 Erken Tunç Çağı’nda Limantepe’de (İskele Mahallesi civarı) ilk yerleşimler oluştu. Taş surlar, liman yapısı ve deniz ticareti sayesinde Kiklad Adaları ve Anadolu içleriyle bağlantı kuruldu.
MÖ 2000–1200 Orta ve Geç Tunç Çağı’nda bölge, Hitit belgelerinde adı geçmese de Arzawa–Lukka kültür bölgesinin bir parçasıydı. Myken etkileri görüldü.
MÖ 1050–900 Karanlık Çağ’da Hititlerin ardından seyrekleşen yerleşimler küçük köyler ve balıkçı topluluklarıyla varlığını sürdürdü.
MÖ 900–750 İyon kolonizasyonu ile Klazomenai kuruldu.
MÖ 700 Klazomenai, İyon Birliği’nin 12 kentinden biri oldu. Zeytinyağı işliğinin temelleri atıldı.
MÖ 6. yüzyıl Lidya hâkimiyetinden sonra kısa bir bağımsızlık dönemi yaşandı.
MÖ 546 Pers işgaliyle halkın bir kısmı savunma amacıyla Karantina Adası’na taşındı.
MÖ 334 Büyük İskender’in zaferiyle bölge Makedonya hâkimiyetine girdi.
MÖ 2.–1. yüzyıl Roma Cumhuriyeti döneminde ticaret yeniden canlandı.
MS 1.–3. yüzyıl Roma İmparatorluğu devrinde liman ve zeytinyağı üretimi zirveye çıktı.
MS 4.–7. yüzyıl Bizans dönemi Hristiyanlaşma süreciyle birlikte kiliseler ve manastırların yapıldığı bir çağ oldu.
MS 8.–11. yüzyıl Arap akınlarıyla sahil yerleşimleri küçüldü, iç bölgelere çekilme yaşandı.
MS 1080’ler Selçuklu akınları başladı.
MS 1300’ler Aydınoğulları Beyliği dönemi.
MS 1425 II. Murad devrinde Osmanlı hâkimiyetine giriş.
15.–17. yüzyıllar Osmanlı döneminde tarım (üzüm, zeytin, enginar), balıkçılık ve Rum-Ortodoks nüfusun artışı dikkat çeker.
1689 Urlalı Meryem Ana Kilisesi inşa edildi.
18.–19. yüzyıllar Urla, İzmir–Sakız–Atina hattında etkin bir ticaret limanı oldu. Rum, Ermeni ve Türk nüfus birlikte yaşadı.
1919–1922 Yunan işgali, ardından Kurtuluş Savaşı.
1923 Lozan Antlaşması ile Rum nüfus mübadeleyle ayrıldı, yerine Balkan göçmenleri geldi.
1920’ler–1950’ler Tarım ve balıkçılığa dayalı kırsal ekonomi ön plandaydı.
1970’ler İzmir ile bağlantılar güçlendi, yazlık yerleşimler arttı.
Sekiz asır Hitit, on bir asır Roma ve altı asır Türk hâkimiyetinde kalan bu topraklarda bugün bizlere düşen, bu kadim mirasın değerini bilmektir.
Urla, her uygarlık için özel bir coğrafya olmuştur.
Bugün Limantepe, Karantina Adası, Roma Hamamı, köprüler, Malgaca Pazarı ve çevresi Urla’nın en sıcak tarihi miras noktalarıdır. Cumhuriyetimizin kuruluş sürecinde ise Belediye Binası, Halk Evi ve Mermerli Çeşme, bu tarihin canlı şahitleridir.
1922’de Urla’nın Yunan işgalinden kurtuluşuna giden günlerde, Osmanlı Rumlarından günümüze pek eser kalmasa da kullanılan yapılar bu değişimin sessiz tanıklarıdır.
26 Ağustos’ta başlayan, Urla merkezinde 12 Eylül’de; çevre köylerde ise 15 Eylül’de tamamlanan işgalin sona erişi, tarihin bize bıraktığı en önemli derslerden biridir. Yunan işgali yıllarında Urla; direnişin, istihbaratın, İzmir’in bombalanışının ve göç organizasyonunun merkezi haline gelmişti. O günlerin yaşanmışlığını iyi anlamalıyız.
Bugün, Urla’nın kurtuluş mücadelesinde adlarını saygıyla andığımız kahramanları unutmuyoruz:
Gemisini İngiliz’e teslim etmeyen Ahmet Rasim’e,
Geminin topunu kıyıya taşıyan Ali Fehmi’ye,
Krupp toplarını Mordoğan’a taşıyan Foça gemisi kaptanına,
Uzunada’yı İngiliz’e dar eden topçularımıza,
Şehit Yüzbaşı Kemal’e,
Yüzbaşı Şerafettin’e,
İzmir’i savunan Yenikale Komutanı Münif Kaptan’a,
Demirhisar Komutanı Lütfi Talat Bey’e,
Urla’da şehit düşen Polis İhsan’a,
Mestan Dayı’ya…
Tüm kahramanlarımızı rahmetle, minnetle anıyoruz.
30 Ağustos Zafer Bayramı’nı kutladığımız bugün, bir kez daha hatırlıyoruz:
Bu topraklar kolay kazanılmadı.
Cumhuriyet, bu milletin en kıymetli eseridir.
++
Urla’da en özgün kültürel faaliyet nedir? diye düşünülürse 360 derece Tarih Araştırma Derneği dünya çapındaki yeri ve benzersiz oluşu ile Urla İzmir için gurur kaynağıdır.
Dün Hippoi ile Homeros’un anlattığı hikayelerin rüzgârı üzerinden biz Anadolu’yuz diyen dernek çok özel seçilmiş bir ekip ile Truva’ya Bozcaada’ya yola çıktı.
Çıkış tarihi Truva savaşının Truva tarafından kazanıldığı tarih olan 30 Ağustos’a denk gelmiş.
26 Ağustos tanıtım toplantısına Urla’da kültürel faaliyetleri takip eden herkes gelirken, belediyemizin kültür grubu eksiksiz desteği ile tersanedeydi.
Urlalı STK gönüllülerinin evlerinden tekneye ikramlık üzüm incir atıştırmalık taşıması benzersizdi.
Hippoi’nin Bozcaada seyrinde denizlerin kolayına olmasını diliyoruz. Seyri günlük olarak birçok kişide sosyal medyadan takip edebilecek. Osman ve Mualla Erkut ile Tarih Araştırma Derneği’nin gönüllülerine teşekkürler.