Türkiye’de tatiller ikiye ayrılır: Birincisi, “bayram şekeri” dağıtılan tatiller; ikincisi de “bayrak” asılanlar. 30 Ağustos, işte o ikinci gruptan. Evlerde balkonlara bayraklar asılır, bandolar çalınır, tanklar paletlerini sürer. Aman, tank kısmı biraz değişik malum bu millet sokakta tank işine biraz alışık. Neyse, konu dağılacak, Cumhuriyet, öyle kolay kurulmadı. Hem de hiç!
Atatürk ve arkadaşları bir ülke kurarken, aslında modern bir “tamir takımı” gibi de çalışıyordu. Düşünün: Koca bir imparatorluk çökmüş, elde yalnızca borç, parçalanmış bir ülke, savaştan yorgun düşmüş bir halk… Normal biri “Ben bu işe hiç bulaşmayayım” deyip kenara çekilirdi. Ama Mustafa Kemal, inadına “Buradan bir cumhuriyet çıkarmalıyım” dedi. Hani bugün, yamalı bohçaya bakıp “bundan perde olur” diyen canım teyzeler, analar vardır ya, işte onun devlet kuran versiyonu.
30 Ağustos zaferi deyince hep gözümüzün önünde süngüler parlar, kahraman askerler at koşturur. Oysa madalyonun diğer yüzünde, cephe gerisinde çorap ören anneler, buğdayını askere gönderen köylüler var. Zafer, sadece meydanda değil, evlerin içinde, mutfakta da, okulda da kazanılır. Atatürk bunu çok iyi biliyordu. O yüzden cumhuriyet yalnızca paşaların değil, halkın da eseridir. Ama kurduk, tamam oldu bitti dersek…Halimiz ortada.
“Ordular, İlk Hedefiniz Akdeniz’dir!” – Ama Sonrası?
Evet, büyük taarruzda verilen o efsanevi emir tarihe geçti. Ordular Akdeniz’e koştu, düşman denize döküldü. Ama işte tam orada, madalyonun arkasındaki yazıyı görmek gerek:
“Ordular, ilk hedefiniz cumhuriyet, demokrasi ve medeniyet!” Bu kısmı televizyonlarda fazla görmeyiz, gazetelerde okumayız, gerçi okunacak gazete mi kaldı. Konuyu dağıtma Serhat Hoca…
Atatürk’ün asıl hayali buydu. Çünkü savaşı kazanmak belki bir günde mümkündü, ama barışı kurmak, cumhuriyeti ilmek ilmek dokumak ömürlük bir iş.
Cumhuriyet: En Zor Şantiye
Düşünün, savaş kazanıldı, ülke harabe. Okul yok, yol yok, fabrika yok. Açlık var, akbabalar var, sırtlanlar var. Bugün belediyeler bir kavşağı 3 yılda yapıyor, öyle düşünün. Atatürk ise koca bir ülkeyi sıfırdan planladı. Çalışma arkadaşlarından bazılarına bakınca insan şaşırıyor: İçlerinde cephede kahramanlık göstermiş ama bütçe hesabı bilmeyen paşalar var. Adam süngüyü, mavzeri, topu tüfeği kullanıyor ama hesap defterini görünce kafası karışıyor. Mustafa Kemal tam burada devreye girdi: “Arkadaşlar, mermi bitti ama kalem var. Bundan sonra kalemle savaşacağız.” Dedi. Yetenekli çocukları bulup yurtdışına okumaya gönderdi. Geri gelin, öğrendiklerinizi vatanınızda uygulayın dedi. Hepsi, gitti, geldi, çalıştı, topluma faydası oldu.
Ord. Prof. Dr. Adnan Saygun
Paris’te eğitim aldı. Döndüğünde Atatürk’ün büyük desteğiyle Türk Beşleri arasında yer aldı. Yunus Emre Oratoryosu gibi eserlerle Türk müziğini dünyaya tanıttı.
Prof. Dr. Malik Aksel
Avrupa’da resim eğitimi aldı. Türkiye’de resim ve sanat eğitiminin kurumsallaşmasına katkıda bulundu. Atatürk’ün kültür ve sanat alanındaki vizyonunun temsilcilerinden biridir.
Cemal Reşit Rey
Paris’te eğitim aldı, Türkiye’ye dönünce Cumhuriyet’in en önemli bestecilerinden biri oldu. İstanbul Şehir Orkestrası’nı kurdu.
Ord. Prof. Dr. Afet İnan
Her ne kadar doğrudan “talebe gönderme programıyla” gitmese de Atatürk’ün teşvikiyle İsviçre’de sosyoloji eğitimi aldı. Döndükten sonra Türkiye’nin ilk kadın tarih profesörlerinden biri oldu ve Türk Tarih Kurumu’nun kurucu kadrosunda yer aldı.
Ord. Prof. Dr. Fuat Köprülü
Avrupa’daki bilimsel metotlarla yetişti, Türkiye’ye dönünce modern Türk tarihçiliğinin kurucusu oldu.
1925’ten sonra Maarif Vekâleti (Milli Eğitim Bakanlığı) eliyle yaklaşık 500’den fazla öğrenci Avrupa’ya gönderildi. Bunların büyük bölümü mühendislik, tıp, hukuk, güzel sanatlar ve iktisat alanında eğitim aldı. Dönenler üniversitelerin, konservatuvarların, fabrikaların ve devlet kurumlarının kurucu kadrolarını oluşturdu.
Buradan da ilan edelim, ey devlet yetkilileri, bakanlar, bakmayanalar (!) belediye başkanları, müdürler, amirler:
“Kültür sanat işleri, sandığınızdan çok daha önemli. Tarla eker gibi bilinç, medeniyet ve farkındalık ekin ki gelecek nesil bunların meyvesini toplasın. Özellikle alıklaştığımız bu yeni dünya düzeninde buna ihtiyaç var.
Atatürk’ün asıl isteği tank değil, traktördü, kitaptı, kalemdi, fırçaydı, ilimdi. Çünkü o toprak işlenmezse, kültür sanat bilinci yetişmezse zafer sadece duvarda asılı bir fotoğraf olurdu.
Yani 30 Ağustos aslında sadece bir zafer günü değil; “ülke kurma” işinin yıldönümüdür. O gün biz cephedeki kahramanlığa bakarken, madalyonun öteki yüzünde kara tahtada alfabe öğreten öğretmeni, tarlada saban süren köylüyü, ilk fabrikada çarkı çeviren işçiyi görmeliyiz.
Ve şunu da unutmayalım: Savaşı bir kez kazanırsınız, ama cumhuriyeti her gün yeniden kazanmanız gerekir. Yoksa madalyonun kararır. Bu yüzden çiftçiyi, köylüyü, zanaatkârı, sanatçıyı, yazarı, çizeri, öğretmeni destekle, alan aç, bırak işini yapsın!
Zafer Bayramı köylünün, çiftçinin, memurun, sanatçının, ressamın, heykeltraşın, evdeki kadının, sokaktaki kadının, çoluğun, çocuğun, kendini Türk bayrağı altında Türk hisseden herkesin bayramıdır. Kutlu olsun!