Gıda israfının yüzde 60’ı evlerde
Birleşmiş Milletler Çevre Programı’nın (UNEP) 2024 Gıda İsrafı Endeksi Raporu, küresel gıda israfının ulaştığı boyutları ortaya koydu. Rapora göre, 2022 yılında dünya genelinde yenmeyen kısımlar da dâhil olmak üzere 1,05 milyar ton gıda atığı oluştu. Bu miktar, tüketiciye sunulan toplam gıdanın yaklaşık yüzde 19’una karşılık geliyor.
Gıda atıklarının yüzde 60’ı hanelerden, yüzde 28’i restoran, otel ve diğer yeme-içme işletmelerinden, yüzde 12’si ise perakende sektöründen kaynaklandı.
Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) de gıda kaybı ve israfının azaltılmasının ekonomik ve çevresel açıdan önemine dikkat çekiyor. Özellikle meyve ve sebzeler, üretimden tüketime uzanan süreçte yüksek kayıp oranlarının görüldüğü ürün grupları arasında yer alıyor.
Ucuz alışveriş pahalıya mal olabiliyor
Sebze ve meyve alışverişinde ihtiyaçtan fazla ürün satın alınması, aile bütçesinde beklenmedik kayıplara yol açabiliyor. Büyük ambalajlar veya toplu alımlar birim fiyat açısından avantajlı görünse de tüketilmeden bozulan ürünler, gerçekte daha yüksek maliyet oluşturuyor.
Buzdolabında unutulan sebzeler, kullanılmadan sararan yeşillikler ve gereğinden fazla hazırlanan yemekler, evlerde yaşanan gıda israfının başlıca nedenleri arasında bulunuyor.
Alışverişte yalnızca kilogram fiyatının değil, ürünün ne kadarının tüketilebileceğinin de dikkate alınması gerekiyor. Haftalık yemek planı hazırlanması, mevcut ürünlerin kontrol edilmesi ve ihtiyaç kadar alışveriş yapılması, israfın azaltılmasında etkili yöntemler arasında gösteriliyor.
Yanlış saklama koşulları israfı artırıyor
Gıda israfının önemli nedenlerinden birini de ürünlerin uygun koşullarda saklanmaması oluşturuyor. Özellikle taze sebze ve meyveler, doğru sıcaklık ve nem koşullarında muhafaza edilmediğinde kısa sürede bozulabiliyor.
Uzun süre saklanması gereken sebzelerin uygun yöntemlerle dondurulması, ihtiyaç kadar porsiyonlanması ve saklama sürelerine dikkat edilmesi, tüketilmeden atılan gıda miktarının azaltılmasına yardımcı olabiliyor.
Ancak dondurulmuş ürünlerde de soğuk zincirin korunması, güvenli çözündürme yöntemlerinin uygulanması ve uygun saklama koşullarına uyulması gerekiyor.
Restoran ve otellerde de büyük kayıp
Gıda israfı yalnızca haneleri değil, restoran, otel ve toplu yemek hizmeti veren işletmeleri de etkiliyor.
Gereğinden fazla hazırlanan yemekler, kullanılmayan sebzeler ve tabaklardan geri dönen yiyecekler, ham madde maliyetinin yanı sıra iş gücü ve enerji kaybına da neden oluyor.
İşletmelerde satın alınan ürün miktarının, hazırlık aşamasındaki kayıpların ve tüketilmeden atılan yemeklerin düzenli olarak takip edilmesi, israfın kaynağının belirlenmesini kolaylaştırıyor.
Müşteri yoğunluğuna göre üretim yapılması, porsiyonların doğru planlanması ve stok yönetiminin iyileştirilmesi, ekonomik kayıpların azaltılmasına katkı sağlıyor.
Çöpe giden yalnızca gıda değil
Gıda israfı, ekonomik kayıpların ötesinde ciddi çevresel sonuçlar da doğuruyor. Tüketilmeden atılan her ürünle birlikte üretiminde kullanılan su, enerji, tarım arazisi ve iş gücü de boşa harcanmış oluyor.
Gıdanın üretilmesi, taşınması, depolanması ve hazırlanması sırasında kullanılan kaynaklar dikkate alındığında, israfın etkileri mutfakla sınırlı kalmıyor.
Gıda atıklarının bertaraf edilmesi de çevre üzerinde ek yük oluşturuyor. Özellikle çöplüklerde oksijensiz ortamda ayrışan organik atıklar, güçlü bir sera gazı olan metan salımına neden olabiliyor.
İsrafı azaltmak mümkün
Gıda israfının önlenmesinde tüketim alışkanlıklarının değiştirilmesi büyük önem taşıyor. Alışveriş öncesinde ihtiyaç listesi hazırlanması, porsiyonların doğru belirlenmesi ve yiyeceklerin uygun koşullarda saklanması, uygulanabilecek temel önlemler arasında bulunuyor.
Çabuk bozulan ürünlerin öncelikle tüketilmesi, artan yemeklerin gıda güvenliği kurallarına uygun biçimde değerlendirilmesi ve kullanılabilir durumdaki yiyeceklerin çöpe atılmaması da kayıpların azaltılmasını sağlıyor.
Küresel ölçekte her yıl milyarlarca ton gıdanın üretildiği dünyada, tüketici aşamasında ortaya çıkan 1 milyar tonu aşkın atık, üretim kadar tüketim alışkanlıklarının da sorgulanması gerektiğini gösteriyor.