DOLAR 0,0000
EURO 0,0000
STERLIN 0,0000
ALTIN 000,00
BİST 00.000
Advert
Doç. Dr. Levent Tuğrul
Doç. Dr. Levent Tuğrul
Giriş Tarihi : 31-10-2019 18:54

ANA GİDİŞ

 

Sümerler yaşadıkları ülkeye “Kenger” (Ki – en – ker) diyormuş. Kendilerine verdikleri ad da “Lu – Kenker” . “Lu” ön takısı, bizdeki “li / lı” son takısı ile aynı anlamda; “İzmir – li vb” deki gibi, “Kenger – Li” anlamına geliyor. Yani “Sümerler” adı onlara kendileri dışındakilerin, yabancıların verdiği bir isim. Hep merak etmişimdir, “Acaba Erzincan yöresinde yaygın yetişen Kenger Otu (Gundelia torunefortii) ve Sakızı’nın arkaik çağda “Sümer yurdu” ile bir ilişkisi var mıydı acaba?” diye. Neyse. Sayın M.İ. Çığ’ın ve hocası Kramer’in “Tarih Sümer’le Başlar” saptaması sanırım çok doğru. Atatürk’ün üniversitede, dünyadaki ilk (ve büyük olasılıkla halen de tek) bilimsel “Sümeroloji” bölümünü kurması da çok isabetli ve ileri görüşlü bir karar olmuş. Şaşırdık mı? Tabii ki hayır! Dillerimiz arasında da çok şaşırtıcı benzerlikler var. Özellikle bizdeki “Tengri” ile Sümerlerdeki “Dingir” (İlah) sözcüğünün aynı olması çok ama çok dikkat çekici. Sümer tabletlerinde çok sık geçen, ilah anlamındaki işaret olan “sekiz köşeli yıldız” ın tarih boyunca “Türk Yıldızı” olarak bilinmesi de bu benzerliklerin tuzu, biberi olmuş.

Gelelim asıl konuya. “Ana(ya) Gidiş” tüm dünyada çok etkili olan bir deyim. Kengerce (Sümerce) “AMA-Gi” sözcüğünün bizdeki bire bir karşılığı oluyor. Kenger dilinde “AMA” Türkçe’deki “Ana” sözcüğü ile aynı. “Gİ” de, bizdeki “Gi-diş” sözcüğü ile aynı anlamda. Kısacası, bire bir sözcük çevirisi (!) “Ana’ya / Anne’ye Gidiş” demek oluyor. Tam anlattığı ise “Esas olana, orjinale, (Sümer anlayışında; “Tanrıların yarattığı esas toplumsal düzene” ) dönüş” demekmiş. Bizdeki “esas olan” kavramına dayanan “Ana-yol, Ana-vatan vb” söylemleriyle vurgulananla bire bir aynı. “Ama – Gi” (Ana Gidiş) deyimi, günümüzde de pek çok uluslar arası kurum tarafından “ÖZGÜRLÜK” kavramının ilk ifade edildiği bir simge ve logo olarak kullanılıyor. Çünkü pek çok kişi ve kuruluş, halen “ilk, kutsal, tanrısal toplumun esası ve ana özelliği özgürlüktür” inancına sahip çıkmayı sürdürüyor. Uluslar arası İnsan Hakları Beyannamesi’nin de “Ana Fikri” bu yüzden, “İnsanlar özgür doğar!” kuramıdır. Böylece, tarihte (pek çok diğer modern kavram gibi) “ÖZGÜRLÜK” kavramı da, ilk defa Sümerler (Lu – Kenger) tarafından “Ama-Gi” olarak yazılıp, kayda alınmış oluyor. Bunu, günümüzden 4300 yıl kadar önce (MÖ 2350 lerde) Sümer kent devletlerinden biri olan “Girsu / Lagash” ta hüküm süren kral“Urukagina” ya borçluyuz.

Urukagina’nın “halkını kölelikten azat ettiği” ve onlar için, tarihin ilk toplumsal düzen yasalarını oluşturarak, “eşit ve özgür yurttaş” olma hakkını verdiği çok önemli bir toplumsal reformun adı olarak çivi yazılı tabletlerde yer almış “Ana Gidiş / Ama – Gi / Özgürlük” deyimi.

Çocukluğumuzda Kemeraltı caddesi başta olmak üzere, kentimizin pek çok bölgesinde, pazar yerlerinde, Saka kuşu dolu kafeslerle dolaşan güler yüzlü adamlar vardı. Parasını verip, satın aldığımız kuşları azat etmek üstüne kurulu bir ritüel yaşardık. Ve ne yazık ki bu yolla hayır yaptığımıza inanır, sevinirdik. Hatta, çok zengin olduğumda, hepsini azat edip kafesi boşaltmayı bile hayal etmişliğim vardır. Sonra bir gün, o kuşların nasıl  kafeslerde mahpus düştüğünü düşünmeye başladık ve şok edici bir gerçekle karşılaştık; o güler yüzlü adamlar Sakaları Ökse Otu zamkıyla avlayıp kapatıyorlardı kafeslere. Köle kuşların özgürlüğünü satın alarak kafesleri boşaltmak olanaksızdı. Bu işe temelden son vermek gerekiyordu. Öyle de oldu. Yerinde bir kararla bu adet yasaklandı. İşte Urukagina’nın yaptığı da bence buna benzer bir şeymiş. Tarihte bir ilk olmasının yanı sıra, sanırım bir egemen tarafından halkın kölelikten azat edilmesinin de çok az rastlanan örneklerinden biridir. Özgürlüğün verilmeyeceği, ancak alınabileceğine olan yaygın inanç da böyle yöneticilerin çok az olmasından doğmuş olmalı. Bilge kralın halkını kimlerin elinden kurtarıp, kölelikten nasıl azat ettiği  pek çok çivi yazılı tablette anlatılmış. Bunları bugün bile ibretle okuyabiliyoruz ve onun adı yüreğindeki insan sevgisi ile ölümsüzleşmiş.

Bu öykü bana 28 Ekim 1923 te kurucu önder Atatürk’ün verdiği o kutlu haberi anımsatıyor her zaman;

“Yarın cumhuriyeti ilan ediyoruz!”


NELER SÖYLENDİ?
@
Doç. Dr. Levent Tuğrul

Doç. Dr. Levent Tuğrul

DİĞER YAZILARI KARA – 3 21-05-2020 16:44 KARA – 2 14-05-2020 19:00 KARA – 1 07-05-2020 21:34 TOY TAMAK – 5 29-04-2020 23:22 TOY TAMAK – 4 21-04-2020 16:13 TOY TAMAK – 3 16-04-2020 13:14 TOY TAMAK – 2 08-04-2020 23:00 TOY TAMAK – 1 02-04-2020 17:43 KAMUĞ AT – 5 25-03-2020 17:17 KAMUĞ AT – 4 20-03-2020 00:20 KAMUĞ AT – 3 12-03-2020 19:31 KAMUĞ AT – 2 05-03-2020 22:19 KAMUĞ AT – 1 27-02-2020 19:50 TATALA – 5 20-02-2020 20:53 TATALA – 4 14-02-2020 00:06 TATALA – 3 06-02-2020 16:25 TATALA – 2 31-01-2020 13:06 TATALA – 1 23-01-2020 17:54 DAĞ KANI – 5 16-01-2020 20:53 DAĞ KANI – 4 09-01-2020 17:28 DAĞ KANI – 3 02-01-2020 19:59 DAĞ KANI – 2 28-12-2019 02:11 DAĞKANI – 1 28-12-2019 02:03 KAHİN – 5 12-12-2019 16:20 KAHİN – 4 05-12-2019 20:43 KAHİN – 3 28-11-2019 20:59 KAHİN – 2 21-11-2019 17:11 KAHİN- 1 14-11-2019 17:12 PERDE VE AYNA 08-11-2019 19:44 ANA GİDİŞ 31-10-2019 18:54 CAN VE CÜMLE 24-10-2019 20:09 KÜRESEL DEPREM TAHMİNİ – 3 18-10-2019 10:48 KÜRESEL DEPREM TAHMİNİ – 2 10-10-2019 17:20 KÜRESEL DEPREM TAHMİNİ-1 03-10-2019 19:10 AYDA CANLI VAR MI? 26-09-2019 17:15 STRES DENİNCE 19-09-2019 20:49 BÜYÜ 13-09-2019 10:13 SALDIRGANLIK VE ŞİDDET – 2 05-09-2019 18:43 SALDIRGANLIK VE ŞİDDET - 1 28-08-2019 15:39 SAKLAMAK 22-08-2019 18:00 “KAZDAĞLARI”NDAKİ “VESPA” 08-08-2019 18:06 YERYÜZÜNÜN İYELERİ 01-08-2019 17:04 LOZAN 25-07-2019 18:02 SİKADA’NIN SAVUNMASI - 2 18-07-2019 19:36 SİKADA’NIN SAVUNMASI-1 11-07-2019 17:15 TİLMAÇ – 2 04-07-2019 19:36 TİLMAÇ - 1 27-06-2019 14:57 KERTERİZ 20-06-2019 15:19 ENVANTER – 3 13-06-2019 18:51 ENVANTER – 2 30-05-2019 18:10 ENVANTER - 1 23-05-2019 16:37 TARİHİ YAZANLAR – 2 16-05-2019 19:01 TARİHİ YAZANLAR - 1 09-05-2019 20:02 VANDALİZM – 2 02-05-2019 14:35 VANDALİZM - 1 25-04-2019 17:19 YILAN ÖYKÜSÜ 18-04-2019 19:52 KURBAĞALAR İLE FARELERİN SAVAŞI 11-04-2019 20:11 TATLI BELA 04-04-2019 15:11 MİSTİK KOZMETİK – 2 27-03-2019 22:28 MİSTİK KOZMETİK - 1 21-03-2019 16:57 GÖNÜL KATARI 14-03-2019 22:55 FASÜLYE FELSEFESİ – 2 07-03-2019 21:18 FASULYE FELSEFESİ 28-02-2019 15:30 EN İYİ HEKİM – 2 21-02-2019 21:40 EN İYİ HEKİM - 1 14-02-2019 18:42 SAAT 07-02-2019 21:33 ÖZGÜNLÜK 31-01-2019 20:38 BÜTÜNLÜK 24-01-2019 17:52 BİYOLOJİK TIP KONSEPTİ – 2 17-01-2019 17:22 BİYOLOJİK TIP KONSEPTİ - 1 10-01-2019 18:09 YERLİ 03-01-2019 16:11 YENİ YIL 27-12-2018 17:21 ONGUN – 2 20-12-2018 18:17 ONGUN 13-12-2018 19:25 BENİ AFFETME ! 06-12-2018 18:13 TELSİZ KAPATMAK 29-11-2018 19:04 ERKEK GÖZYAŞLARI 22-11-2018 16:42 GÖZYAŞI FORMÜLLERİ – 3 15-11-2018 16:43 GÖZYAŞI FORMÜLLERİ – 2 08-11-2018 20:18 GÖZYAŞI FORMÜLLERİ – 1 01-11-2018 21:48 KUŞ DİLİNE SIĞINMAK 25-10-2018 20:54 ORMANIN KRALI 18-10-2018 19:27 GENETİK İNSAN 11-10-2018 20:35 KERVAN 04-10-2018 20:54 UZAK 27-09-2018 22:11 “ATLATL”; İLK MERTLİK BOZAN – 2 21-09-2018 10:35 “ATLATL” ; İLK MERTLİK BOZAN - 1 14-09-2018 05:12 AYI TAŞ’IN BİLEZİĞİ – 2 06-09-2018 20:14 AYI TAŞ’IN BİLEZİĞİ – 1 30-08-2018 16:55 ŞANİDAR’IN ÇİÇEKLERİ – 4 16-08-2018 19:56 ŞANİDAR’IN ÇİÇEKLERİ – 3 09-08-2018 21:19 ŞANİDAR’IN ÇİÇEKLERİ – 2 02-08-2018 19:42 ŞANİDAR’IN ÇİÇEKLERİ – 1 26-07-2018 22:26 MAĞARALAR – 2 19-07-2018 20:10 MAĞARALAR – 1 12-07-2018 17:06 ZİHİN VE ARAÇ – 3 05-07-2018 19:30 ZİHİN VE ARAÇ – 2 28-06-2018 18:45 ZİHİN VE ARAÇ – 1 21-06-2018 18:52 UZUN YOLCULUK –2 07-06-2018 15:22 UZUN YOLCULUK – 1 31-05-2018 19:05 60 SAAT – 2 24-05-2018 19:57 60 SAAT – 1 17-05-2018 18:54 SON KABİLE – 2 10-05-2018 18:56 SON KABİLE – 1 03-05-2018 18:10 BABİL KULESİ – 2 26-04-2018 17:38 BABİL KULESİ – 1 19-04-2018 19:04 TUFAN VE BABİL KULESİ – 3 12-04-2018 15:59 TUFAN VE BABİL KULESİ – 2 05-04-2018 18:44 TUFAN VE BABİL KULESİ - 1 29-03-2018 17:15 DİLİN GİZEMİ – 4 22-03-2018 16:50 DİLİN GİZEMİ – 3 16-03-2018 10:08 DİLİN GİZEMİ – 2 08-03-2018 15:42 DİLİN GİZEMİ – 1 01-03-2018 19:13 CANLI KÜRE – 4 22-02-2018 17:11 CANLI KÜRE – 3 15-02-2018 19:50 CANLI KÜRE – 2 08-02-2018 17:54 CANLIKÜRE - 1 01-02-2018 18:53 BİYOLOJİK ENERJİ BÜTÇESİ – 2 25-01-2018 16:57 BİYOLOJİK ENERJİ BÜTÇESİ - 1 18-01-2018 19:52 SAĞLIKTA KALİTE – 3 11-01-2018 14:25 SAĞLIKTA KALİTE – 2 04-01-2018 22:47 SAĞLIKTA KALİTE - 1 28-12-2017 15:08 UFUK VE AYRINTILAR 21-12-2017 16:48 AMAZON GENETİĞİ – 2 14-12-2017 16:40 AMAZON GENETİĞİ – 1 07-12-2017 13:02 XYZ VE ZAMAN – 2 30-11-2017 17:21 XYZ VE ZAMAN - 1 23-11-2017 15:21 KONUM MESELESİ – 3 16-11-2017 16:44 KONUM MESELESİ – 2 09-11-2017 15:31 KONUM MESELESİ – 1 02-11-2017 17:23 DÜNYANIN MERKEZİ – 2 26-10-2017 15:12 DÜNYANIN MERKEZİ - 1 19-10-2017 16:40 EKSEN – 2 12-10-2017 18:18 EKSEN – 1 05-10-2017 14:52 UYGARLIK TASARIMLARI – 3 28-09-2017 17:37 UYGARLIK TASARIMLARI – 2 21-09-2017 15:53 UYGARLIK TASARIMLARI – 1 14-09-2017 19:06 BİLGİDEN ÖZGÜRLÜĞE – 4 07-09-2017 15:56 BİLGİDEN ÖZGÜRLÜĞE – 3 24-08-2017 20:57 BİLGİDEN ÖZGÜRLÜĞE – 2 17-08-2017 16:55 BİLGİDEN ÖZGÜRLÜĞE – 1 10-08-2017 19:29 HOMO ECONOMICUS 03-08-2017 16:46 SALON DURUMU 27-07-2017 19:07 DAVRANIŞTAN İNSAN TÜRÜNE 20-07-2017 15:57 HOMO AUTONOMOUS 13-07-2017 18:14 KoK 06-07-2017 19:07 BİRLEŞ(TİRİL)MİŞ MİLLETLER 29-06-2017 21:54 PASTORAL SENFONİ – 3 22-06-2017 15:42 PASTORAL SENFONİ – 2 15-06-2017 16:18 PASTORAL SENFONİ - 1 10-06-2017 13:55 MARTININ DÖNÜŞÜ 01-06-2017 16:49 NEFES 25-05-2017 16:27 KESTANE KEBAP 18-05-2017 17:19 ÇİÇEK FIRTINASI - 2 11-05-2017 18:36 ÇİÇEK FIRTINASI 04-05-2017 20:14 KOŞUL GÜDÜSÜ 27-04-2017 14:36 İÇREK AKIL 20-04-2017 16:20 MARTININ KANADI – IV 13-04-2017 15:13 MARTININ KANADI – III 06-04-2017 17:25 MARTININ KANADI – II 30-03-2017 17:29 MARTININ KANADI – I 23-03-2017 16:48 TILSIM 16-03-2017 19:55 KADIN 09-03-2017 16:51 OSKAR 02-03-2017 21:26 BİZ, SİZ VE ONLAR 23-02-2017 17:42 BİYO – PSİKO – SOSYAL 09-02-2017 17:34 ÇILGINLIK ÇAĞI 02-02-2017 15:35 YAĞMUR 26-01-2017 17:37 GÜZELLİK – 3 19-01-2017 20:55 GÜZELLİK – 2 12-01-2017 17:09 GÜZELLİK – I 05-01-2017 19:09 ABRA VE YUTPA 29-12-2016 18:47 İLAÇ VE ZEHİR 22-12-2016 16:02 TAT İÇİN TİT 15-12-2016 15:31 ÜÇ SİLAHŞÖRLER 08-12-2016 18:44 ALMANAK 01-12-2016 20:00 ATEŞ İSTİDASI 24-11-2016 17:29 EVRENİN KAYNAĞI 17-11-2016 18:45 KUZU POSTU 10-11-2016 16:40 HARİTA – 2 03-11-2016 23:17 HARİTA - 1 27-10-2016 19:53 SAÇALAN 20-10-2016 18:03 HALİKARNAS BALIKÇISI 14-10-2016 01:34 SOMATA – ET GEZEGENİ 06-10-2016 21:34 NAUTILUS – 3 29-09-2016 18:34 NAUTILUS – 2 22-09-2016 22:34 NAUTILUS - I 15-09-2016 21:13 HEM 08-09-2016 19:07 KARKAMIŞ 01-09-2016 21:35 TEK Mİ, ÇİFT Mİ? (2) 25-08-2016 19:02 TEK Mİ, ÇİFT Mİ? (1) 18-08-2016 22:21 MİLLET 12-08-2016 00:16 KARMAŞA 04-08-2016 18:56 BAYRAK 23-07-2016 13:29 ANLAŞMAK 15-07-2016 22:32 MEDENİ BİLGİLER 30-06-2016 19:41 EGE MEDENİYETİ – VI “EGE-MEN-LİK” 23-06-2016 21:56 EGE MEDENİYETİ – V “ARYAN” 16-06-2016 22:37 EGE MEDENİYETİ – IV ÇATALHÖYÜK 09-06-2016 20:08 EGE MEDENİYETİ – III “ANNEANNE” 02-06-2016 21:49 EGE MEDENİYETİ – II 26-05-2016 20:55 EGE MEDENİYETİ 20-05-2016 03:34 PARTİSİZ SİYASET 12-05-2016 20:31 SU AKAR – III 05-05-2016 17:11 SU AKAR – II 28-04-2016 21:58 SU AKAR 21-04-2016 22:01 İNSANLARI SEVECEKSİN – II 14-04-2016 19:51 İNSANLARI SEVECEKSİN - I 07-04-2016 19:29 BİRDİRBİR 31-03-2016 21:57 TUTSAK 24-03-2016 21:02 NASRETTİN HOCA’NIN TÜRBESİ 17-03-2016 21:39 DÖRDÜNCÜ CEMRE 04-03-2016 18:38 HAYDİ 25-02-2016 17:31 SİHİRLİ ÇERÇEVE 18-02-2016 19:35 YULA 11-02-2016 19:17 YULAR 04-02-2016 20:48 AYRIK 28-01-2016 18:21 ORMAN KANUNU 21-01-2016 22:46 GİRİLECEKSE 14-01-2016 17:40 KUTLAYINCA 07-01-2016 18:46 UZAKLIK 24-12-2015 20:56 KARMA KARIŞIK 18-12-2015 00:16 SAVAŞ KOKUSU 10-12-2015 18:29 İKİCİLİK DENKLEMİ 03-12-2015 18:38 ETİKET DÜKKÂNI 26-11-2015 21:44 SİYAH VE KIRMIZI 19-11-2015 20:31 KARANLIK YOL 12-11-2015 18:46 STANDART KOMPLO 06-11-2015 00:13 YANITÇI ARAMAK 29-10-2015 17:47 EDEBİYET 22-10-2015 14:51 OBURUK KÖY 15-10-2015 23:41 NOBEL 08-10-2015 23:23 BİNALTINCI HİS 01-10-2015 18:52 MÜŞTERİ 01-10-2015 18:40 SONDAN SONRA 17-09-2015 19:31 İÇİMİZDEKİ 10-09-2015 20:13 METAFOR DÜNYASI 04-09-2015 00:45 HAKTAKİ HAKİKAT 27-08-2015 14:35 RUHSUZ İCATLAR 20-08-2015 21:42 BECERİ 13-08-2015 22:25 KELLE – PAÇA - LAHMACUN KÜLTÜRÜ 06-08-2015 23:46 HER TÜRK ASKERDİR 31-07-2015 01:14 KEHANET 23-07-2015 20:45 BAYRAM ALEGORİSİ 16-07-2015 02:56 SAV – AŞMAK 09-07-2015 22:31 GELİŞEN VE AŞILAN 02-07-2015 22:14 GAYRİ KABİL-İ RÜCU 25-06-2015 20:17 SON İLMEK 18-06-2015 22:17 TUTSAK SÖZCÜKLER 12-06-2015 00:16 DEMOKRATİK SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK 04-06-2015 19:21 KAMU YARARI 28-05-2015 23:24 VİCDAN MUHASEBESİ 21-05-2015 22:00 OY RİSALESİ II BİRLİK VE BÜTÜNLÜK 15-05-2015 23:55 OY RİSALESİ 07-05-2015 23:20 YAZ AŞKLARI 30-04-2015 20:58 SIRADAN İŞLER 23-04-2015 18:01 EKSİKLİK 16-04-2015 15:58 BEYNİN EVRİMİ 09-04-2015 20:16 HARFLERİ KIRMAK 02-04-2015 19:26 GÖKYÜZÜ SIZINTISI 26-03-2015 20:36 MERKEZ BANKASI HESAPLARI – III 20-03-2015 02:00 MERKEZ BANKASI HESAPLARI – II 12-03-2015 20:01 MERKEZ BANKASI HESAPLARI - I 05-03-2015 13:50 VATASA’ YI KURTARMAK 26-02-2015 18:59 ÇÖL – 2 19-02-2015 20:18 ÇÖL - 1 12-02-2015 19:21 DEĞİŞİM 06-02-2015 20:17 DÜZEN 28-01-2015 14:19 AZICIK TİNLENİN 15-01-2015 20:50 HARMAN GÜNÜ 08-01-2015 18:20 ESKİ YIL – 2014 01-01-2015 16:32 ÖNEMLİ YÜZYILLAR 25-12-2014 16:53 DUYU, DUYGU VE SİYASET 18-12-2014 19:49 İNSANIN YAP(A)MAYACAĞI 11-12-2014 21:06 GELENEKSEL TIP - IV 04-12-2014 21:57 GELENEKSEL TIP – III HİPNOZ 27-11-2014 17:33 GELENEKSEL TIP – II 20-11-2014 20:22 GELENEKSEL TIP - I 13-11-2014 20:27 ASİMETRİK SAVAŞ – III 06-11-2014 16:06 ASİMETRİK SAVAŞ – II 30-10-2014 19:50 ASİMETRİK SAVAŞ - I 23-10-2014 22:32 EHLİYET 16-10-2014 13:49 ONÜÇÜNCÜ YÜZYIL 09-10-2014 14:19 KOZMİK MEDUZA – II 07-10-2014 21:08 KOZMİK MEDUZA - I 07-10-2014 21:07
NAMAZ VAKİTLERİ
PUAN DURUMU
  • Süper LigOP
  • 1Trabzonspor2653
  • 2Başakşehir FK2653
  • 3Galatasaray2650
  • 4Sivasspor2649
  • 5Beşiktaş2644
  • 6Alanyaspor2643
  • 7Fenerbahçe2640
  • 8Göztepe2637
  • 9Gaziantep FK2632
  • 10Denizlispor2631
  • 11Antalyaspor2630
  • 12Gençlerbirliği2628
  • 13Kasımpaşa2626
  • 14Konyaspor2626
  • 15Yeni Malatyaspor2625
  • 16Çaykur Rizespor2625
  • 17MKE Ankaragücü2623
  • 18Kayserispor2622
Gazete Manşetleri
Yol Durumu
E-GAZETE
ANKET OYLAMA TÜMÜ
İnternet sitemizin yeni tasarımını beğendiniz mi?
GÜNÜN KARİKATÜRÜ
E-Bülten Kayıt
ARŞİV ARAMA