GÖZYAŞI FORMÜLLERİ – 2


Bu makale 2018-11-08 20:18:40 eklenmiş ve 113 kez görüntülenmiştir.
Doç. Dr. Levent Tuğrul

 

Gözümüzün kurumasını engelleme görevli olan “Temel Göz Yaşı”mızdan, diğer formüllerimize geçmeden önce “ağlamak ve göz yaşı akıtmak” sürecinin ne kadar karmaşık (kompleks) bir sisteme sahip olduğuna değinmemiz gerekiyor. Tüm diğer biyolojik süreçlere benzer şekilde, kimimize çok basit, kimimize ise aşırı zor gelen bu sistemlerin yönetimi, genel olarak “ağlamak” konusunda da elimizde değildir; “istemsiz” olarak gelişir. Koruyucu bir tepki olarak dış ve iç uyarılara (stimulus) karşı tetiklenir. Biyokimyamız, fizyolojimiz, dokusal ve duygusal (emosyenel, psişik) alt yapımız, bu süreçte de, pek çok biyolojik kimyasalları, sinir iletişim hatları, molekülleri (nörotransmitter) ve hormonları ile rol oynar. Gözümüz ve gözyaşı salgı bezlerimiz de onların oluşturduğu senaryoya uyar.

Gözümüzü (korneayı) kaplayan “gözyaşı filmi” üç temel tabakadan oluşuyor. Kimyasal yapıları ve işlevleri birbirinden farklıdır. Kornea üstünde içten dışa doğru ilk tabaka “müsin” dir, bunu sırasıyla, su ve yağ ağırlıklı tabakalar izler. Müsin, gözümüzden anüsümüze dek tüm beden boşluklarımızdaki her tür organımızın dışa açık yüzeylerini kaplar ve yerine göre, salgıları sümük, balgam vb gibi farklı adlarla anılır. Yaşamsal önem taşımaktadır. Kanser adı altında karşımıza çıkan sorunların % 90 ı bu tabakanın korumaya çalıştığı dış deri katmanımızda (epitelyum) yer alır. Demek ki, ister virüs, ister diğer bir mikroorganizma, ya da tetikleyici bir başka kimyasal vb olsun, önce bu ilk koruma kalkanımızı yaralayarak geçmek zorundadır. O da kendini bu dış etkenlere karşı yıkayıcı, temizleyici ve hatta bağışıklık sistemimizin ürettiği savaşçı enzimlerimiz (lisozim vb) ve proteinlerle (antikorlarla) savunur.

Dışa doğru ikinci gözyaşı tabakası “su bazlıdır” ve asıl “gözyaşı salgı bezlerinden” çıkan bir üründür. Suda erimiş tuzlar, elektrolitler, 60 dan fazla metabolit, aminler, amino ve aromatik asitler, peptidler, proteinler, antikorlar, immünglobulinler, doğal ağrı kesici moleküller vb gibi çok sayıda madde içerebilir. Yapısı “gözyaşı akıtma nedenimize” göre sürekli değişebilir. Son (en dış) gözyaşı tabakası ise yağ bazlıdır ve asıl görevi “suda çözünmüş dış tetikleyici maddeleri” geri itmektir. Çünkü biz su canlılarıyız ve ister yararlı, ister zararlı olsun, biyolojimizde önemli etkiler yaratan maddeler, bu özelliklerini genel olarak, ancak suda çözünme yeteneklerine göre daha şiddetli gösterebilir. Hatta bu özellik, günümüzde yapılan “canlılığın, hayatın başlaması” konusundaki modern açıklamalarda da önemli bir yer tutmaya başlamıştır. Eski hipotezlerde, canlılar, genellikle oluştukları karbon, azot, oksijen, hidrojen vb gibi elementlerin ve bu elementlerin oluşturduğu en ilkcil, amin, amino asit vb gibi moleküllerin varlığı ile tanımlanıyordu. Şimdi ise bunun yeterli olmadığı düşünülüyor. Canlıların belirli bir kimlikle (biota) var kabul edilebilmesi için, bu yapıların, onları dış dünyadan (su dünyası) ayıran bir koruyucu zarla ayrılabilmiş olması gerektiği kabul görüyor. O zar, diğer su bazlı varlıkları, koruduğu canlıdan uzak ve farklı tutmakta, kısacası ayrı bir “tür” olarak var etmektedir. Gözyaşının en dış tabakası da, kısaca,  bu işleve sahiptir ve yaşımızın kornea üstünden yüzümüze taşmasını engeller.

Pratik olarak gözyaşı tabakasının hacim ve kalite olarak yetersiz olması en çok lens kullananlarda sorunlar yaratır. Çünkü lens oksijenle beslenmeyi azaltır ve kurumaya yol açabilir. Bu yüzden farklı damlalar ve oksijen geçirgenliği fazla özel lensler geliştirilir. İlginç olan bir diğer durum da, nadir de olsa, insanlarda da rastlanan ve halk arasında “Timsah Göz Yaşı Sendromu”  (Bogorad Sendromu) denen ve yüz sinirlerini tutan bir hastalıkta özellikle su bazlı gözyaşı tabakasının içeriği önemli ölçüde değişip, çoğunlukla tuzlu suya dönüşebilmektedir. Bu durumda kişi, besinlerin kokusunu aldığında ve yemek yerken tetiklenen tükürük salgısı esnasında, engelleyemeyeceği ölçüde fazla gözyaşı dökebilmektedir.

Tıpkı timsahlarda olduğu gibi…


Yorumlar
Adınız :
E-Mail :
Başlık :
Yorumunuz :
Güvenlik :
Değiştir  
Toplam 0 yorum. Tüm yorumları okumak için tıklayın.
Diğer yazıları...
Köşe Yazarları
 ‹ 
 › 
E-Mail Bülten Kaydı
Döviz Kurları
Arşiv Arama
- -
Anket
Pencere Haberin Yeni Tasarımını Beğendiniz mi?
Hayır
Evet
 Pencere Haber | Gündeme Açılan Pencere
© Copyright 2014 Pencere Haber. Tüm hakları saklıdır. Bu site Toprak Yapım Web Hizmetler alt yapısı ile yapılmıştır.
GÜNDEM
SPOR
SİYASET
EĞİTİM
DÜNYA