GERİLİYORUZ


Bu makale 2018-07-26 22:26:06 eklenmiş ve 342 kez görüntülenmiştir.
Göksel Kayseri

 

Günümüzün yozlaşmışlıkları karşısında büyüklerimizin bizlere anlattığı incelikleri derleyip topladığımda, eskiden insan ilişkilerinde ve toplumsal yaşamda daha medeni bir toplum olduğumuz gerçeğiyle karşı karşıya kaldım. Durum gerçekten vahim. Buyrun:

İnsanlarımız eskiden edeplerindeki inceliklerden ötürü  “ışığı yak” demezlerdi çünkü yakmak olumsuz bir kelime olduğu için onun yerine “ışığı uyandır” denilirdi.

Gece vakti yatacakları zaman ise “lambayı (mumu) söndür” demezlerdi çünkü söndürmek olumsuzluk çağrıştırdığı için “lambayı dinlendir” denilirdi.

Aynı şekilde “kapıyı kapat” denilmez (bir kapı kapanır, bir kapı açılır misali) “kapıyı ört” veya “sırla” denilirdi. Kapıların üzerinde de “kapılar açan, müşküller gideren, kalplere inşirah veren” manasında “Ya Fettah“ yazılırken günümüzde “itiniz, çekiniz” gibi o zamanlara göre “anlamlı” bir kelime yer almaktadır…

Eskiden eve misafir geldiği zaman ev sahibi onların ayakkabılarının burunlarını dışarıya doğru değil de içeriye doğru baktırırdı. Böyle yapmakla “biz sizin misafirliğinizden çok hoşnut kaldık, evimizi yeniden şereflendirmenizi bekleriz” demek isterlerdi.

Ayrıca Türk Kültürü‘nde eve bir misafir geldiği zaman kahvenin yanında su ikram edilirdi. Misafir aç ise suyu, tok ise kahveyi alırdı. Eğer suyu almışsa ev sahibi bunu çok ince bir üslupla anlar, hemen sofrayı kurar ve misafirin karnını doyururdu.

Türk kültür ve medeniyeti; yüzyılları üç kıtada kucaklayan, akl-ı selim, kalb-i selim, zevk-i selim sacayağı üzerine oturmuş bir denge, giyim, kuşam, yeme, içme, aile, mahalle ve şehir hayatıyla, insana saygı medeniyetidir. Osmanlı’nın aile, mahalle ve şehir hayatı, hoş bir nostaljinin ötesinde, insana insan olmanın zevkini ve keyfini doyasıya yaşatan bir güzellikler hazinesidir. Osmanlı, medeniyeti kelimeler üzerine bina etmemiş, güzellikler hayatın bütün safhalarına işlenmiş ve yaşanmıştır. Eskiden Ramazan Bayramı’nda bütün dükkânların kapanması da bu duruma güzel örneklerden birisidir.

Mahalleler; birer mektep, güzel ahlâk ve edebin estetiğe dönüştüğü yerlerdi. Ahşap evlerin sıralandığı Arnavut kaldırımlı dar sokaklar, yüksek duvarlarla çevrili, bahçe içinde güngörmüş evler… Bacasına leyleklerin yuva yaptığı, duvarlarını mor salkımların kapladığı, cumbalarında rengârenk çiçeklerin kendilerini sergilediği şu iki katlı ev, asmalı konak, çeşme, sebil, güdük minareli cami, taş mektep, mahalleye ne kadar yakışıyordu. Daha yaklaşırken geniş saçakların çevrelediği evlerin bir kısmının çatal kapısında ay ve yıldız görülür ve bu evden “birisinin hacca gittiği” anlaşılır, arkadan da “Allah gitmeyenlere de nasip etsin” duaları edilirdi.

Osmanlı sokaklarında dolaşırken o güzelim cumbalı ahşap evlerin pencerelerinde çiçekler görülürdü. Onlara da çeşitli manalar yüklenmişti. Meselâ pencerenin önündeki sarı çiçek; “Bu evde bir hasta var, lütfen gürültü yapmadan mümkün olduğunca sessiz geçin”  manasına gelmekteydi. Çiçek kırmızı ise; “Bu evde evlenme çağına gelmiş genç bir kızımız var, sakın ola kötü bir söz edip de, onun kalbini ve ruhunu incitmeyin” demekti.

Evlerin kapı tokmakları, penceredeki çiçeklerin gösterdiği manadan geri değildi. Kapı tokmakları çift halkadan müteşekkildi. Bunlardan, aslan başı motifli ve büyük olanı kalın, çiçek motifli ve küçük olanı da ince ses çıkartırdı. Eğer eve bir erkek misafir gelmiş ise, kalın sesli tokmağı tıklatır, içerdeki ev sahibi gelenin beyefendi olduğunu anlar, kapıyı evin beyi açar, bey yoksa mahremiyete uygun olarak kapı açılırdı. İnce sesli tokmağın sesi duyulmuş ise, gelenin bir hanım olduğu anlaşılır, kapıyı evin hanımı açardı…

Saygı, incelik, mütevazılık ile dopdolu bu birkaç örnek bile günümüzde toplumsal yaşamda ne kadar mesafe kaybettiğimizin bir göstergesi. Çoğu yerde komşuluk bile bitti. İnsanlarımız selam vermekten korkar oldu. “Merhaba” bile bitti. Geriye ne kaldı?


Yorumlar
Adınız :
E-Mail :
Başlık :
Yorumunuz :
Güvenlik :
Değiştir  
Toplam 0 yorum. Tüm yorumları okumak için tıklayın.
Diğer yazıları...
Köşe Yazarları
 ‹ 
 › 
E-Mail Bülten Kaydı
Döviz Kurları
Arşiv Arama
- -
Anket
Pencere Haberin Yeni Tasarımını Beğendiniz mi?
Hayır
Evet
 Pencere Haber | Gündeme Açılan Pencere
© Copyright 2014 Pencere Haber. Tüm hakları saklıdır. Bu site Toprak Yapım Web Hizmetler alt yapısı ile yapılmıştır.
GÜNDEM
SPOR
SİYASET
EĞİTİM
DÜNYA